Almanya yolculuğuna çıkan herkesin kafasını duvara vurduğu o meşhur kavşak: Denklik (Anerkennung). İnternette dolaşan “Diplomanı çevirt, yolla, iş bitti” videolarına kanıp yola çıkanlar, işin içine girdiklerinde devasa bir bürokrasi okyanusuyla karşılaşıyor.
Özellikle “Ben elektrik ustasıyım, nereye başvuracağım?”, “Teknikerim, ZAB bana yeter mi?”, “Yarı denklik aldım, şimdi ne olacak?” gibi sorular WhatsApp ve Telegram gruplarında her gün yüzlerce kez soruluyor.
Bu yazıda, elinizdeki PDF’lerden değil, bizzat bu süreci yaşayanların tecrübelerinden, red alanlardan, eksik tamamlama (Anpassungslehrgang) yapanlardan süzülen gerçek bilgileri derledik.
Hazırsanız, Almanya bürokrasisinin “karanlık” dehlizlerine ışık tutalım.
Temel Kavram: Denklik (Anerkennung) Nedir, Ne Değildir?
Her şeyden önce şunu netleştirelim: Denklik, diplomanızın Almanca tercümesi değildir. Denklik, Türkiye’de aldığınız eğitimin içeriğinin (saat, ders, staj), Almanya’daki karşılığı olan meslekle birebir örtüşüp örtüşmediğinin incelenmesidir.
Burada iki ana oyuncu var ve bunları birbirine karıştırmak zaman kaybına (ve para kaybına) yol açar:
- ZAB (Zentralstelle für ausländisches Bildungswesen): Akademik karşılaştırma yapar.
- Meslek Odaları (IHK FOSA, HWK vb.): Mesleki icra yetkinliği verir.
ZAB Denklik Verir mi? (En Büyük Yanılgı)
Çok sorulan “Teknikerim, ZAB’a mı yollayayım?” sorusunun cevabı burada gizli. ZAB, kural olarak denklik (Anerkennung) vermez. ZAB, “Zeugnisbewertung” yani Diploma Değerlendirmesi yapar. Bu belge, “Senin Türkiye’deki diploman, Almanya’daki şu akademik dereceye eşdeğerdir” der. Bu bir yasal tanımadır, mesleki icra izni (Berufszulassung) değildir.
Ancak son yasal düzenlemelerle (Nitelikli Göç Yasası), vize süreçlerinde Ön Lisans (Tekniker) mezunları için ZAB belgesi genellikle yeterli kabul edilmeye başlandı. Ama bu, Almanya’da imza yetkisine sahip bir “Staatlich geprüfter Techniker” (Devlet onaylı tekniker) olduğunuz anlamına gelmez. Sadece vizeyi almanızı sağlayan “akademik denkliği” kanıtlar.
Yurtdışı diplomanızın Alman makamlarınca resmen tanınmasını sağlayan ve iş/vize başvurularında sizi öne geçiren bu kritik belge hakkında bilgi almak için ‘Zeugnisbewertung Belgesi Nedir ve İş İçin Neden Önemlidir?’ rehberimizi okuyabilirsiniz.
Kim Nereye Başvurmalı? (Ustalık, Teknikerlik ve Lisans)
Bu kısım en çok karıştırılan yer. WhatsApp ve Telegram gruplarındaki tecrübelere göre ayrım şöyledir:
- Üniversite Mezunları (Lisans/Yüksek Lisans): Genellikle ZAB. (Doktor, hemşire, avukat gibi “Düzenlenmiş Meslekler” hariç. Onlar Eyalet Sağlık Dairelerine başvurmalı).
- Ticari ve Büro Meslekleri (Muhasebe, Satış vb.): IHK FOSA (Sanayi ve Ticaret Odası).
- Zanaatkarlar (Elektrikçi, Kaynakçı, Kuaför, Tesisatçı): HWK (Handwerkskammer – Zanaatkarlar Odası).
Önemli Uyarı (Elektrikçiler İçin): Bir elektrik ustasıysanız veya Meslek Lisesi Elektrik mezunuysanız, IHK FOSA’ya başvurursanız dosyanız geri dönebilir veya HWK’ya yönlendirilirsiniz. Çünkü Almanya’da elektrikçilik bir “zanaat” (Handwerk) olarak geçer. Ustalık belgeniz veya MYK belgeniz varsa, adresiniz genellikle çalışmayı planladığınız eyaletteki HWK’dır.
Konsolosluktan randevu almak aylar sürebilir. Eğer bir iş teklifiniz varsa, ailenizle birlikte Almanya’ya çok daha hızlı gelmenin bir yolu var. İşte 81A Hızlandırılmış Süreç (Beschleunigtes Fachkräfteverfahren) ve bilmeniz gereken büyük tuzaklar.
“Tam Denklik” ve “Kısmi Denklik” (Defizitbescheid) Kabusu
Başvurunuzu yaptınız, aylar geçti ve posta kutunuza bir zarf geldi. İçinden iki sonuçtan biri çıkar:
A) Tam Denklik (Volle Anerkennung)
Tebrikler! Türkiye’deki eğitiminiz Almanya ile birebir aynı bulundu. Almanya’daki bir usta ile aynı haklara sahipsiniz.
B) Kısmi Denklik (Teilweise Anerkennung)
En sık karşılaşılan durum budur. Gelen belgede “Önemli farklılıklar tespit edildi” yazar. Belgede, hangi derslerin veya pratik uygulamaların eksik olduğu listelenir.
Peki Kısmi Denklik ile Ne Yapılır? Burada “yaşanmış tecrübe” devreye giriyor. Kanun diyor ki; “Eksiklerini tamamla”.
- Staj/Çalışma (Anpassungslehrgang): Bir işveren bulup, eksik görülen konuları (örneğin Alman elektrik yönetmelikleri) o işyerinde çalışarak tamamlayabilirsiniz. Vizeyi bu “eksik tamamlama” (16d vizesi) üzerinden alabilirsiniz.
- Sınav (Kenntnisprüfung): Eksik derslerden sınava girebilirsiniz (Genelde zor olduğu için tercih edilmez).
Grup Tecrübesi: Kısmi denklik alanlar için en büyük sorun, “Beni hem çalıştırıp hem de eksiklerimi tamamlatacak” bir işveren bulmaktır. Çoğu işveren bu bürokrasiyle uğraşmak istemez. Bu yüzden iş görüşmelerinde “Denkliğim var ama şunlar eksik, tamamlamaya hazırım” diyerek süreci bilen firmalara odaklanmak gerekir.
Almanya’nın zorlu konut piyasasında rakiplerinizin önüne geçmek ve ev sahibini ikna edecek doğru dosyayı hazırlamak için ‘Almanya’da Kiralık Ev Bulmak: Dikkat Edilmesi Gerekenler’ yazımızdaki taktikleri uygulayabilirsiniz.
Dil Yeterliliği Denklik İçin Şart mı? (ZAB ve Mesleki Denklik Farkı)
Denklik sürecinde en çok karıştırılan konulardan biri dil şartıdır. “Almanca bilmeden denklik alabilir miyim?” sorusunun cevabı, başvurduğunuz kurumun türüne ve mesleğinizin regüle olup olmadığına göre tamamen değişir.
İşte durumlarına göre dil şartı detayları:
ZAB (Zeugnisbewertung) İçin Dil Şartı Yoktur
Eğer diplomanızın akademik olarak Alman diplomasına eşdeğer olduğunu gösteren belgeyi (ZAB) alacaksanız, Almanca veya İngilizce dil belgesi sunmanız gerekmez.
- ZAB sadece diplomanızın akademik kalitesine ve üniversitenizin statüsüne bakar.
- “Bu kişi Almanca bilmiyor, o yüzden diplomasını saymıyoruz” demezler.
- Özetle: Mühendisler, IT uzmanları veya işletmeciler ZAB başvurusu yaparken dil belgesi yüklemek zorunda değildir.
Regüle Mesleklerde (Doktor, Hemşire, Öğretmen vb.) Dil Şarttır
Eğer mesleğiniz devlet tarafından düzenlenen (reglementierte) bir meslekse (Sağlıkçılar, hukukçular, öğretmenler ve imza yetkisi isteyen bazı mühendislikler), denklik tek başına yetmez; Mesleki İzin (Berufsurkunde) almanız gerekir.
- Kritik Ayrım: Kurum diplomanızı inceler ve mesleki bilginizi %100 yeterli bulsa bile (Tam Denklik), eğer gerekli dil sertifikasını (Genelde B2 veya C1) sunmazsanız size çalışma izni belgesini (Urkunde) vermez.
- Süreç: Dosyanız beklemeye alınır (Ruhen des Verfahrens). Siz ne zaman B2/C1 sertifikasını veya Tıbbi Almanca (FSP) sınav sonucunu götürürseniz, tam denklik belgeniz o zaman teslim edilir.
A2 ile B1 arasındaki o kritik eşiği biliyor musunuz? Veya C1 seviyesine gelmek için toplam kaç bin kelime ezberlemeniz gerektiğini? Çalışma planınızı yapmadan önce yol haritanızı netleştirmek için Almanca Seviyeleri Rehberi: A1’den C1’e Kelime Sayıları ve Süreler yazımızı mutlaka inceleyin.
Tam Denklik ve Yarı Denklik Kararında Dilin Etkisi
Burada çok önemli bir ayrım vardır: Denklik ofisi, diplomanızı incelerken mesleki içeriğe bakar, dil bilip bilmediğinize değil.
- Dil Eksikliği “Yarı Denklik” Nedeni Değildir: Eğer üniversite dersleriniz ve stajlarınız Almanya ile birebir uyumluysa, Almanca bilmeseniz bile mesleki açıdan Tam Denk sayılırsınız. Memur, “Almanca bilmiyor, o yüzden yarı denklik verelim” demez.
- Süreç Nasıl İşler? Mesleki olarak tam denk olduğunuz tespit edilir, ancak size çalışma izni (Urkunde) verilmesi için dil belgenizi sunmanız beklenir. Dosyanız askıda bekler, dil belgesini verdiğiniz an tam denklik belgenizi alırsınız.
- Yarı Denklik Sadece Ders Eksiğinden Olur: Yarı denklik kararı (Defizitbescheid), sadece transkriptinizde eksik ders veya staj varsa verilir.
- Yarı Denklik Alanlar İçin Önemli Not: Eğer eksik dersleriniz yüzünden “Yarı Denklik” alırsanız, Almanya’da tamamlama eğitimine (Adaptasyon kursu veya staj) girmeniz gerekir. İşte bu kurslara veya staja kabul edilmek için kurumlar sizden, eğitime başlamadan önce (genelde B1-B2 seviyesinde) Almanca bilmenizi şart koşar.
Regüle Olmayan Mesleklerde (IT, İşletme vb.) Durum
Bu mesleklerde devlet sizden denklik için dil belgesi istemez. Ancak burada “piyasa şartları” devreye girer. Elinizde ZAB belgesi olsa bile, işveren mülakatta anlaşabileceği birini arar. Yani burada dil, resmi bir denklik şartı değil, iş bulma şartıdır.
Sertifikalar ve Kurs Belgeleri Denklik Yerine Geçer mi?
Çok sorulan bir diğer soru: “Halk eğitimden 3 aylık bilgisayar sertifikam var, denklik alır mıyım?” Cevap maalesef Hayır.
Almanya’daki mesleki eğitim (Ausbildung) sistemi 3-3.5 yıl sürer ve hem okul hem işyeri eğitimini kapsar. Sizin sunduğunuz 100-200 saatlik kurs belgeleri, bir meslek diploması (Berufsabschluss) olarak kabul edilmez. Denklik başvurusu yapabilmek için Türkiye’de devlet tarafından tanınan resmi bir diploma (Lise, Ön Lisans, Lisans veya Ustalık Belgesi) gereklidir.
Kurs belgeleri sadece “Ek Nitelik” olarak CV’nizde işe yarar, denklik ofisi bunları temel eğitim olarak saymaz.
Süreç, Maliyetler ve Ödeme İpuçları
Resmi olarak denklik süreci “tüm belgeler tamamlandıktan sonra” 3 ay sürer denilse de, sahadaki gerçekler farklı. Yoğunluğa göre bu süre 6 ayı, bazen 1 yılı bulabiliyor.
Maliyetler:
- ZAB: İlk başvuru için 208 Euro civarı.
- IHK FOSA / HWK: Başvurunun karmaşıklığına göre 400 Euro ile 600 Euro arasında değişebiliyor.
Ödeme Tüyosu (TransferGo): Denklik kurumları ödemeyi peşin veya fatura kesildikten hemen sonra ister. Türkiye’deki bankalardan SWIFT yapmak hem çok masraflı (30-50 Euro kesinti) hem de yavaştır. Kurumun hesabına paranın eksik geçmesi dosyanızın beklemesine neden olur. Bu noktada, gurbetçilerin sıkça kullandığı TransferGo hayat kurtarıcı olabilir. Düşük komisyon ve hızlı transfer seçeneği ile “Fatura tutarı neyse tam olarak onu” karşı tarafa yatırabilirsiniz. Özellikle “Alıcı ne kadar alacak?” seçeneğini kullanarak, kurumun eline net 600 Euro geçmesini garantileyebilirsiniz.
👉 [TransferGo ile Avantajlı ve Güvenli Transfer Yapmak İçin Tıklayın].
(Yasal Bilgilendirme: Bu yazıdaki bazı bağlantılar gelir ortaklığı (affiliate) linkleridir. Bu linkler üzerinden işlem yapmanız size ekstra bir maliyet çıkarmaz, sitemize ufak bir katkı sağlar.)
Sonuç: Yola Çıkmadan Rotayı Çizin
Denklik süreci, Almanya macerasının en teknik ve en sabır gerektiren kısmıdır. Bir elektrikçinin IHK yerine HWK’ya gitmesi gerektiğini bilmesi ona aylar kazandırır. Bir teknikerin ZAB belgesiyle vizeye başvurabileceğini ama “Mühendis” gibi imza atamayacağını bilmesi hayal kırıklığını önler.
Unutmayın, her dosya kişiye özeldir. Arkadaşınız tam denklik aldı diye siz de alacaksınız diye bir kural yok; çünkü onun transkriptindeki staj saati sizden fazladır, sonucu değiştirir.